کنفرانس ملی زیست‌شناسی گیاهان دارویی

صفحه اصلی / دومین کنفرانس ملی زیست‌شناسی گیاهان دارویی

مکانیسم اثر و نقش شاخص‌های مقاومت به تنش در گیاهان دارویی و تولید اسانس

نویسندگان :

سودابه نورزاد¹ شهرام یزدی فر² زهرا رحیمی آسیابرکی³

1- دانشگاه فنی و حرفه ای 2- دانشگاه قم 3- دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

کلمات کلیدی :

اسانس،شاخص تحمل،گیاهان دارویی،متابولیت ثانویه،مکانیسم مقاومت

چکیده :

گیاهان دارویی به دلیل تولید متابولیت‌های ثانویه مانند اسانس‌ها، در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی-بهداشتی اهمیت زیادی دارند. با این حال، تنش‌های محیطی مانند خشکی، شوری و دمای بالا می‌توانند بر رشد و تولید این ترکیبات تأثیر منفی بگذارند. مقاومت به تنش در گیاهان دارویی از طریق شاخص‌هایی مانند شاخص تحمل (TOL)، میانگین بهره‌وری (MP)، شاخص تحمل به استرس (STI)، میانگین هندسی بهره‌وری (GMP) و میانگین هارمونیک (Harm) ارزیابی می‌شود. این شاخص‌ها به شناسایی گیاهان مقاوم و بهینه‌سازی تولید اسانس کمک می‌کنند. تنش‌های محیطی می‌توانند به عنوان محرک‌های القایی برای افزایش تولید اسانس عمل کنند، اما شدت تنش باید کنترل شود تا از کاهش رشد گیاه جلوگیری شود. مکانیسم‌های فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و مولکولی مانند تنظیم اسمزی، افزایش فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی و بیان ژن‌های مرتبط با سنتز متابولیت‌های ثانویه، مقاومت گیاهان را در برابر تنش‌ها افزایش می‌دهند. شاخص‌هایی مانند TOL و STI عملکرد گیاهان را در شرایط تنش و بهینه مقایسه کرده و به انتخاب گیاهان مقاوم کمک می‌کنند. استفاده از فناوری‌های نوین مانند مهندسی ژنتیک و کشت بافت می‌تواند مقاومت به تنش و تولید اسانس را بهبود بخشد. تحقیقات آینده باید بر شناسایی ژن‌ها و مسیرهای بیوسنتزی مرتبط با تولید اسانس تحت تنش متمرکز شود.